Takozvani zakon „Svoj na svome“, na osnovu kojeg je završeno prijavljivanje građana za legalizaciju bespravnih objekata, ne rešava problem romskih naselja u Srbiji, u kojima živi oko 120.000 ljudi.
Izgrađenost objekata na zemljištu u vlasništvu države i javnih preduzeća najveći su problemi sa kojima se stanovnici romskih naselja suočavaju prilikom pokušaja ozakonjenja svojih kuća.
Ovo je glavni nalaz monitoringa ozakonjenja kuća u romskim naseljima u Srbiji za period 2015–2025. koji je sproveo YUROM Centar iz Niša a koji je prezentovan na konferenciji za medije u Evropskoj kući Niš.
Na osnovu rezultata monitoringa izrađen je predlog sistemskih rešenja kroz Prednacrt Zakona o legalizaciji održivih neformalnih romskih naselja.
Osman Balić iz YUROM Centra ističe da „Zakon o posebnim uslovima za evidentiranje i upis prava na nepokretnostima Svoj na svome predstavlja privremeno administrativno rešenje, ali ne rešava suštinski problem naselja koja postoje decenijama i u čijem je razvoju učestvovala i sama država kroz infrastrukturnu podršku“.
Monitoring je pokazao da legalizacija romskih naselja zahteva poseban zakon koji bi omogućio sistemsko rešavanje pitanja zemljišta kao osnovnog preduslova za ozakonjenje objekata i unapređenje uslova života oko 120.000 ljudi koji žive u ovim naseljima.
„Veoma nam je važno da se stvori pravna sigurnost, ali suština zakona je u tome da se reši problem zemljišta, na kome se nalaze ta romska naselja, merama afirmativne akcije. Dakle, potrebna je i solidarnost, i poštovanje Ustava, i svih uzansi koje stoje kada su u pitanju ljudska prava, a pred svega pravo na stan, kao vrhunsko ljudsko pravo“, naglašava Balić.
Konkretni koraci ka rešenjima predviđeni su Prednacrtom Zakona o legalizaciji održivih romskih naselja, koji uvodi fazni i planski pristup legalizaciji:
- sprovođenje analize stanja svakog romskog naselja uz učešće urbanista i predstavnika zajednice;
- donošenje odluke lokalne samouprave o legalizaciji i unapređenju naselja;
- rešavanje zemljišno-vlasničkih odnosa kroz ustupanje ili dugoročno korišćenje državnog zemljišta stanovnicima bez naknade;
- izrada akcionih planova razvoja naselja;
- donošenje posebnih urbanističkih planova koji omogućavaju parcelaciju i infrastrukturno uređenje;
- razgraničenje privatnog i javnog zemljišta kao preduslova za pojedinačno ozakonjenje objekata;
- donošenje rešenja o legalnosti pojedinačnih kuća nakon rešavanja statusa zemljišta.
Predlog zakona definiše održiva romska naselja kao dugotrajne urbane zajednice sa stabilnim stanovništvom i postojećom infrastrukturom, uz zabranu prinudnih iseljenja bez adekvatnog alternativnog smeštaja. Posebno je naglašena potreba da urbanističko planiranje pređe sa pristupa raseljavanja na pristup unapređenja postojećih naselja.
Prednacrt Zakona o legalizaciji održivih neformalnih romskih naselja realizovan je uz podršku organizacije A 11 – Inicijative za socijalna i ekonomska prava i Transatlantske fondacije, uz finansijsku podršku Evropske Unije.