Dokumentarna izložba „Reč protiv neslobode“ posvećena istorijskom delovanju poljskog Književnog instituta u Parizu i kultnog časopisa „Kultura” otvorena je 16. juna u Evropskoj kući u Beogradu, nakon čega je održana panel-diskusija o nasleđu pariske „Kulture” i viziji Ježija Gjedrojća.
Tokom panel-diskusije stručnjaci su osvetlili ključnu ulogu ove institucije u borbi za slobodu misli tokom Hladnog rata, sa posebnim osvrtom na njenog osnivača i legendarnog urednika – Ježija Gjedrojća. U razgovoru su učestvovali istaknuti gosti: profesor Slavomir Novinovski, istoričar i autor izložbe, Ana Bernhart, predsednica udruženja „Kultura” i dr Vladimir Todić, istoričar. Panel je moderirao novinar i filozof Ivan Milenković.
Izložba, organizovana u saradnji sa Poljskim institutom u Beogradu, vodi posetioce kroz istoriju emigrantskog centra u pariskom predgrađu Mezon-Lafit. Književni institut je decenijama bio svetionik slobodne reči i prostor za dijalog intelektualaca iz cele Istočne Evrope koji su se suprotstavljali totalitarnim režimima.
Ježi Gjedrojć: Urednik koji je menjao geopolitiku rečima
Centralna tema diskusije bila je ličnost samog Ježija Gjedrojća, čoveka koji je u istoriji evropske kulture ostao upamćen jednostavno kao – Urednik. Gjedrojć nije bio samo izdavač; bio je vizionar i politički realista oslobođen nacionalnih mitova i jeftinog sentimentalizma. Uspeo je da oko časopisa „Kultura” okupi najveća imena poljske i evropske emigracije, poput Vitolda Gombroviča i nobelovca Česlava Miloša, pretvarajući reč u najmoćnije oružje protiv ideološkog mraka.
Učesnici panela su srpskoj publici približili njegovu pionirsku „ULB-doktrinu” (koncepciju odnosa prema Ukrajini, Litvaniji i Belorusiji), kojom je još pre više decenija zagovarao odricanje od teritorijalnih pretenzija i građenje mostova sa susedima zasnovanih na međusobnom priznanju i suverenitetu.
Za naš prostor, Gjedrojćeva ličnost i delo nose duboku pouku. Iz Beograda je sinoć poslata poruka da njegova borba pokazuje kako kulturni i intelektualni centri, čak i u potpunom egzilu i bez državnog budžeta, mogu da nadrastu političke režime i postave temelje moderne, demokratske i solidarne Evrope. Gjedrojćev rad svedoči o tome da su slobodni mediji i nezavisna misao ključni stubovi opstanka društva u kriznim vremenima.
Izložba „Reč protiv neslobode” biće otvorena za posetioce do 27. juna, a ulaz za sve zainteresovane je slobodan. Detaljnije informacije o radnom vremenu i pratećim programima dostupne su na zvaničnom sajtu Evropske kuće i na nalozima na društvenim mrežama Poljskog instituta u Beogradu.